Komentarz do zmian ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i niektórych inych ustaw - od 2001r.
Działaniami stowarzyszeń uwłaszczeniowych spółdzielców za pośrednictwem posłów "prawej strony" parlamentu - do Sejmu RP wpłynął projekt kolejnej nowelizacji Ustawy "o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw" z inicjatywy Senatora RP prof. Adama Bieli, wniesiony do laski marszałkowskiej przez grupę posłów (druk poselski 339). Projekt proponował zdrowe zasady zarządzania, uwłaszczenia i rozliczeń, zbieżne z żądaniami stowarzyszeń uwłaszczeniowych. W marcu 2006 r. był dopracowany w Podkomisji, ale nie został jednomyślnie zaakceptowany. Powstała przez to pierwsza wreszcie porządna debata w sejmie. Dołączono inne projekty (PO, PiS, Senat, Rząd) i obecnie wyłania się kształt ustawy na podstawie złączonego materiału zbieżnych propozycji PO - druk 767, PiS - druk 768 i Senatu - druk 602. Jakkolwiek wywołuje on duży sprzeciw lewicowych związków krajowych i władz spółdzielczości, to w obecnym składzie Parlamentu tacy przedstawiciele są już w mniejszości. W emocjach twierdzą oni, że jest to zbytnia "ingerencja w ustawę i rozdawnictwo majątku spółdzielni" - widać krajowi przedstawiciele spółdzielni pomylili siebie ze spółdzielniami i nie rozumieją, że właśnie majątek (wyodrębniany) wraca do spółdzielni (czyli do spółdzielców). W obecnym stanie nie będzie już miejsca na matactwo "własnościowe" i przekręty wynikające ze stosowania cen rynkowych. Wreszcie polscy spółdzielcy będą mieli ustawę pozbawioną zapisów chroniących kolektywizacji i form wniesionych dekretami B. Bieruta. Po pięcioletniej walce stowarzyszeń uwłaszczeniowych przeciwko kaleczeniu ustawy spółdzielcy zasłużyli sobie na poprawę swojego stausu właścicielskiego. Tylko pozostaje pytanie: po co spółdzielcom takie zarządy, które im dotąd szkodziły?

Wcześniej:
Ustawa (tzw."matka" z 15.12.2000) o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie uwłaszczenia znosiła formy spółdzielcze "własnościowe" na rzecz własności prywatnej (tzw. "odrębnej") mieszkania wraz z gruntem. Wynika to z ogólnych wymogów (uporządkowania praw m.in. własności, podatkowych, inne) postawionych krajom poszerzającym unię europejską. Od czasu wejścia w życie 24 kwietnia 2001 r. wyznaczała okres na tę procedurę przekształceń dwa lata, tj. do kwietnia 2003 r. oraz m.in. ograniczała koszty tej operacji w art. 46 poniżej 3% wartości mieszkania lokatorskiego z warunkami określonymi w art. 12.
W innych krajach uporano się w terminie, zaś w Polsce zamiast realizacji ustawy spółdzielnie rozpoczęły batalię o znmianę zapisów w tej ustawie. Działaniami posłów z Krajowej Rady Spółdzielni oraz prezesów zrzeszonych m.in. w Związku Rewizyjnym Spółdzielni Mieszkaniowych potrafiono stworzyć odpowiednie lobby i orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego wymóc ingerencję w ustawę.
Po dwóch jej nowelizacjach od 15 stycznia 2003 r. obowiązywała ustawa w wersji najgorszej dla spółdzielców i rozmywającej odpowiedzialność za działanie zarządów spółdzielni na szkodę spółdzielców. Znowelizowana ustawa została w istocie "uwsteczniona" i "skaleczona", bowiem porzucono standardy światowe i przywrócono spółdzielcze prawo własności w formie "własnościowej" (kolektywnej quasi-własności), a nadto ingerencja ta skutkowała sprzecznościami: uwolniono termin dwóch lat realizacji uzazależniając go od daty złożenia wniosku, zwolniono sądy od obowiązku interwencji na nieusprawiedliwioną opieszałość działań zarządów, dołożono dwa tytuły umożliwiające żądanie od spółdzielców dodatkowych (nieuzasadnionych) kwot pieniędzy, etc. ale co najgorsze: wykreślono art 46 (o limicie kosztów uwłaszczenia do 3% ceny), co umożliwiło skrzętne żądanie przez zarządy od spółdzielców za mieszkania lokatorskie kwot dowolnie wielkich - nawet powyżej 53% wartości mieszkania (sprzecznie z innymi aktami polskiego prawa), co wyjaśniają artykuły. Dla skrywania faktów o kosztach, zarządy (ignorując obowiązki z ustawy o dostępie do informacji publicznej) konsekwentnie na ogół odmawiały dokumentów o rozliczeniu kosztów budowy mieszkania. Standardem prawie stało się ignorowanie praw spółdzielców poprzez mataczenie istoty w odpowiedziach lub nie na temat.
Najkrócej można rzec: zarządy wielu spółdzielni (poza wyjątkami) działały wbrew i na szkodę właścicieli spółdzielni, którzy swą wolę wyrazili we wniosku uwłaszczeniowym. Mimo że takie działania spółdzielni ocenione zostały w 2004 r. przez Prokuratora Krajowego jako "niosące znamiona przestępstwa" - praktyk tych nie zaniechano. W wielu spółdzielniach, realizujących uwłaszczenie, zaczęto ograniczać "odrębną własność" jedynie do mieszkań, bez gruntów tj. w oparciu na użytkowaniu wieczystym gruntu (przestrzegaliśmy przed tym błędem m.in. w publikacjach). Na ogół też zarządy za pomocą "usłużnych" lub własnych redaktorów drukowały półprawdy i wprowadzając w błąd, zniechęcały do wykupu gruntów świadomych swgo spółdzielców. Dodatkowo jako narzędzia "straszaka" używały kłamu o przyszłym i nieokreślonym podatku katastralnym, wstrzymując wykup gruntów. Tak czyniła MSM w Płocku, ale nie tylko. A tak logicznie, to kto płaci dziś za spółdzielcę podatek, i niby to kto i z jakiego powodu zwolni go z tego kiedykolwiek?
W odpowiedzi na to bezprawie i bezskuteczność sądów lub prokuratury (niby za mała szkodliwość społeczna) w kraju zaczęły powstawać komitety i stowarzyszenia o charakterze obrony praw spółdzielców w temacie uwłaszczenia. Zaczęto przedstawiać prawdziwe oblicze spółdzielni. Wysiłki samych spółdzielców (właścicieli majątku spółdzielczego) wspiera obecnie wielu posłów prawej strony Parlamentu. Pionierem jest senator prof. Adam Biela. Za pośrednictwem posłów złożyliśmy projekty "zmian przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i prawa spółdzielczego". Wskutek tego od 22 lipca 2005 r. obowiązuje trzecia już nowelizacja ustawy o sp. m. (z dnia 3 czerwca 2005 r.). Przepisy tej wersji ustawy zbliżyły ją bardziej do statusu prawa, ale było to jeszcze pod kontrolš starego składu parlamentu, gdzie nie wszystkie głosowania były po myśli wnioskodawców. Ustawa więc nie uchroniła się od błędów, i Trybunał Konstytucyjny orzekł 20 kwietnia 2005 r. niekonstytucyjność jej części przepisów. Czytelnik zechce sam ocenić różnice w projektach zmian, pobierając druki ustaw lub orzeczenie TK, jak wyżej.
"Nie ma tego złego ..." Powstał powód do złożenia kolejnej nowelizacji ustawy. 4 maja 2005 r. do laski marszałkowskiej wpłynął czwarty projekt zmian ustawy za pośrednictwem podobnej grupy posłów. Po wyborach parlamentarnych w 2005 r. błysnęło wreszcie zielone światło dla piątej wersji ustawy o sp. m. oraz zmian i gruntownego uporządkowania prawa spółdzielczego. Jak szybko powstanš prawdziwe spółdzielnie mieszkaniowe w Polsce.
Ale jeżeli realizację tak ważnych spraw (jak ustanowienie własności) spółdzielcy musieli wywalczyć sobie sami, to jasnym jest fakt, że obecne "władze" spółdzielni mieszkaniowych i póżniej będą zbędne!

Tadeusz Borowicki